Kalaja e Ndroqit ndodhet në periferi të Tranës në anën e majtë të luginës së Lumit Erzen. Ndodhet 387 metra mbi nivelin e detit. Kjo kështjellë daton në shekullin e katërt, dhe ka qenë pjesë e sistemit të mbrojtjes të qytetit Durrës, që komunikonte gjithashtu dhe me fortifikimet e Tiranës, me kështjellat e Dorezit dhe Petrelës.

Kjo kështjellë është pjesë e njësisë Administrative të Ndroqit. Nga maja e kodrës ju mund të shihni qytetin e Tiranës, Durrësin ose kështjellat e tjera të Tiranës si Petrelën, Kalanë e Ishmit, Prezës dhe pak në horizont dhe Kalanë e Beratit. Kjo është një nga kalatë më të mëdha të Tiranës.

Në mesjetë kalaja e Ndroqit dhe e Pezës bashkë me rajonin e Kavajës, quheshin Tumenisht. Historiani austriak J G Han thotë se rruga në Ndroq njihej në shekullin e XI si një rrugë alternative e Rrugës Egnatia që lidhte Durrësin me Ohrin dhe Kostandinopojën. Rrënojat e Kështjellës janë ende aty.

Vetëm së fundi, pas 2020, kjo kala ka patur një restaurim, më tepër në sinjalistikë. Ndërkohë që i është ndërruar dhe emri duke e quajtur Kalaja e Varoshit, edhe pse në histori ajo është e lidhur me Ndroqin. Në kohën otomane, del në regjistra me emrin Andromaki, nga ka marre dhe emrin ky fshat. Varoshi i është vendosur vetëm kohët e fundit, duke devijuar në mënyrë të gabuar historinë e Kalasë. Po kështu banorët thonë se pas 2020 janë hequr kalldrëmet 2000 vjecare, të cilat ishin në dy anët e kështjellës, dhe janë zëvendësuar më një rrugë të re të rrethuar dhe me dru. E megjithatë vizitorët janë të pakët pasi historia nuk tregohet sic duhet..

Historia e Perandorit që shpëtoi këtu

Historiania bizantine Ana Komnena (1083 – rreth vitit 1153) ishte vajza e Perandorit Aleks I Komnen (i regjistruar 1081-1118). Ajo shkroi për “Historinë” e periudhës Bizantine në 8 libra (1148), të cilët u bënë të njohur si “Aleksiada”. Me interes në “Aleksiadën”, e cila, siç nënkupton edhe titulli, i kushtohet kujtimit të babait të saj, është përshkrimi i saj i pushtimit norman të Shqipërisë të udhëhequr nga rivali i hershëm i babait të saj, Robert Guiskardi, Duka i Pulias (i regjistruar 1057-1085). Guiskardi rrethoi Durrësin në vitin 1081 dhe mundi perandorin bizantin atje. Njerëzit e tij më pas u nisën në ndjekje të Aleksit. Ana Komnena i përshkruan ngjarjet me shumë qartësi. . 1081 | Anna Comnena: The Norman Invasion of Albania

Ja dhe historia e kësaj beteje:

Qëndroni mbi lartësinë e Ndroqit dhe shikoni poshtë luginën e Erzeni. Imagjinoni vitin 1081. Zhurma e kuajve përzihet me britmat e luftës. Në këtë vend, mes lumit dhe shkëmbit, një perandor po lufton për jetën.

Këtë vend, historiania bizantine Ana Komnena, e bija e perandorit Aleksi I Komneni, e quante “Kake Pleura” – Ndroqi i sotëm.

Pas betejës pranë Durrës, ku normanët e udhëhequr nga Robert Guiscard mposhtën ushtrinë bizantine, perandori Aleksi u tërhoq drejt lindjes. Por armiqtë e ndoqën pa mëshirë — dhe e kapën pikërisht këtu.

Poshtë rridhte lumi. Përballë ngrihej një shkëmb i lartë dhe i thepisur. Rreth tij u mbyllën nëntë kalorës normanë. Shtizat godisnin nga e majta. Të tjerat shponin nga e djathta. Ai u lëkund në shalë — një çast më shumë dhe do të rrëzohej.

Por nuk ra.

Me dorën e majtë kapi krifën e kalit. Me të djathtën mbështeti shpatën në tokë për t’u drejtuar. Shtizat që synonin ta rrëzonin, për çudi, e mbajtën drejt mes tyre. Ana Komnena shkruan se dukej sikur një fuqi hyjnore e kishte shpëtuar.

Pastaj ndodhi mrekullia që e bëri këtë vend legjendë.

Kali i tij luftarak, një hamshor i fuqishëm me emrin Sgouritzes, mori hov dhe u hodh. Jo për t’u larguar anash. Por lart.

Ai u ngjit mbi shkëmb “sikur të kishte krahë”, shkruan Ana — si Pegasi i miteve. Normanët mbetën të shtangur. Shtizat u ranë nga duart.

Nga ky shkëmb, perandori shpëtoi.

Ai vazhdoi rrugën drejt Ohër, duke kaluar male dhe shtigje të vështira, i plagosur por i pathyer. Lufta vazhdoi. Perandoritë u përplasën sërish. Por këtu, në Ndroq, historia u mbajt në ekuilibër mbi një shalë kali — dhe fitoi guximi.

Sot, kur ecni mes rrënojave të Kalasë së Ndroqit, nuk vizitoni vetëm gurë të vjetër. Qëndroni në vendin ku një perandor sfidoi vdekjen mes lumit dhe shkëmbit.

Dhe kur shihni faqen e thepisur mbi Erzen, e kuptoni pse edhe luftëtarët më të guximshëm besonin se askush — pa krahë — nuk mund ta ngjiste atë.

Historia e plote 1081 | Anna Comnena: The Norman Invasion of Albania