Udhëtim në zemër të Malësisë së Tiranës – aty ku bashkëjetojnë natyra, besimi dhe kujtesa

Pak kilometra larg Tiranës moderne, rruga ngjitet drejt një prej krahinave më autentike të Shqipërisë – Malësisë së Shëngjergjit. Kjo është një tokë ku koha duket se ka ecur më ngadalë, ku burimet, pyjet, gurët dhe njerëzit ruajnë kujtime që shtrihen nga lashtësia deri në ditët tona.

Ky nuk është thjesht një ekskursion në natyrë. Është një udhëtim në historinë shpirtërore të Shqipërisë.

Studiuesit mendojnë se kjo krahinë njihej dikur me emrin Tomadhe, një emërtim që lidhet me burimet e shumta ujore dhe me kultet e lashta të natyrës. Edhe sot, banorët jetojnë në harmoni me stinët, me pyllin dhe me ujin, duke ruajtur një mënyrë jetese që të kujton Shqipërinë e dikurshme.

Me përhapjen e krishterimit gjatë Mesjetës, peizazhi mori një dimension të ri shpirtëror. Kjo dëshmohet nga vetë toponimia e zonës: Shëngjergj, Shën Mëri, Shën Pjetër, Shën Kolli, emra që lidhen me shenjtorë të rëndësishëm dhe që dëshmojnë praninë e hershme të komuniteteve të krishtera në këtë krahinë. Më vonë, me ardhjen e Perandorisë Osmane, këtyre shtresave iu bashkua edhe trashëgimia islame. Sot xhamitë, rrënojat e kishave, legjendat dhe festat popullore jetojnë pranë njëra-tjetrës, duke krijuar një mozaik unik kulturor.

Një nga momentet më të bukura të vitit është 6 maji, Festa e Shën Gjergjit. Edhe pse është një festë e krishterë, ajo ruan shumë rite shumë më të vjetra që lidhen me pranverën, rigjallërimin e natyrës, ujin, lulet dhe begatinë. Në këtë ditë familjet ende mbledhin lule e degë të gjelbra, lahen në burime dhe përcjellin zakone që janë trashëguar brez pas brezi.

Gjatë këtij udhëtimi nuk do të vizitojmë vetëm monumente. Do të takojmë njerëzit e kësaj krahine, të dëgjojmë rrëfimet e tyre, legjendat që kanë kaluar brez pas brezi dhe mënyrën se si ata vazhdojnë të jetojnë në harmoni me natyrën. Shumë prej familjeve kultivojnë tokën me metoda tradicionale, përdorin farëra vendase dhe prodhojnë ushqime sipas ciklit natyror të stinëve.

Një nga ndalesat më mbresëlënëse është mulliri tradicional me ujë i Shëngjergjit, ende funksional, ku fuqia e ujit vazhdon të bluajë grurin dhe misrin njësoj si shekuj më parë. Është një nga vendet e rralla ku vizitori mund të shohë një teknologji tradicionale ende në përdorim.

Në Shën Mëri, rrënojat e kishës së vjetër dhe toponimet e shumta kanë frymëzuar një pasuri legjendash. Banorët tregojnë histori për kryqe të gjetura gjatë punimeve, për vendet e shenjta dhe për ngjarje që kanë mbetur pjesë e kujtesës kolektive. Pavarësisht se legjendat nuk mund të verifikohen historikisht, ato përbëjnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë gojore të kësaj treve.

Udhëtimi përfundon pranë Ujëvarës së Shëngjergjit, një nga mrekullitë natyrore të Malësisë së Tiranës, ku zhurma e ujit, pylli dhe ajri i pastër krijojnë fundin perfekt të një dite kushtuar natyrës dhe shpirtit.