Prej shekujsh, bota përsëriti të njëjtën fjali: “Ilirët u zhdukën.” Dukej e ditur, shkencore, e padiskutueshme.
Por s’ishte asnjëra prej tyre. Ishte mënyra më e lehtë për të zhdukur një popull nga kujtesa.

E vërteta është e thjeshtë dhe e pandalshme:
Ilirët nuk u zhdukën — ata mbijetuan aty ku asnjë perandori s’mundi t’i shkulë: në malet dhe luginat e Shqipërisë dhe Kosovës së sotme.

Mbijetuan kur:

• Roma pushtoi mbretëritë e tyre
• Bizanti ua fshiu emrin
• Migrimet sllave ndryshuan Ballkanin
• Perandoria Osmane e shtroi rajonin
• Akademitë e huaja rishkruan historinë e Ballkanit

Një kulturë vdes vetëm kur perandoritë e duan të vdekur. Por ilirët nuk pranuan.

Ata fshehën zotat në zakone. Fshehën gjuhën në të folurat e maleve. Fshehën identitetin në emra, simbole, këngë, rite dhe kujtime.

Çdo perandori i preku. Asnjë nuk i gëlltiti krejtësisht. Dhe kjo nuk është romantizëm — është e provuar nga:

• toponimet që nuk kanë ndryshuar që nga Antikiteti,
• vijimësia gjenetike mes shqiptarëve të maleve dhe ilirëve të epokës së hekurit,
• strukturat e gjuhës që burojnë vetëm nga një gjuhë parailire,
• materialet arkeologjike unike të fiseve ilire,
• traditat gojore që nuk mbajnë ndikim grek apo sllav,
• dhe fakti i thjeshtë: nuk ka pasur asnjë zëvendësim popullsie në zemrën e territorit shqiptar.

Bota thotë:
“Ilirët janë pak të dëshmuar.”

Por toka thotë:
“Jo, ata nuk u larguan kurrë.” Malet thonë të njëjtën gjë. Lumenjtë thonë të njëjtën gjë.
Emrat thonë të njëjtën gjë. Njerëzit thonë të njëjtën gjë — edhe kur nuk e dinë se po flasin me fjalë të lashta ilire.

Problemi i vërtetë nuk është se ilirët u zhdukën. Problemi i vërtetë është se historia e tyre iu mor, copa-copa, derisa shqiptarët mbetën duke pyetur:

“Kush jemi ne?”

Ky kapitull është përgjigjja e parë. Jo me fantazi. Jo me nacionalizëm bosh. Por me të vërtetën që mbijetoi 2.000 vjet heshtjeje

Jemi dega e fundit e gjallë e një prej popujve më të lashtë të Evropës.  Dhe bota sapo ka filluar ta kuptojë këtë.

Shiko me shume:

“Teza sllave, tokë e xanun”, Ceka: Jemi autoktonë që prej vitit 6000 p.e.s.